Trong bối cảnh xu hướng toàn câu hóá kinh tế tiếp tục diễn ra mạnh mẽ, với những động thái và sắc thái mới, đặc biệt là từ sau cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ Đông Á (1997) đến nay, trên thế giới xuất hiện một xu hướng nổi bật là sáng kiến liên kết, hợp tác khu vực. Hệ quả tất yếu là quá trình liên kết, hợp tác kinh tế khu vực giữa Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) với các đôi tác dưới những cách thức phát triển đa dạng, mang tính cạnh tranh - liên kết rất rõ. Tại thời điểm hiện nay, Hiệp định khung hợp tác kinh tế toàn diện được ký giữa ASEAN và Trung Quốc năm 2002 mà đích hướng tới là thành lập Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) đang thu hút nhiêu sự quan tâm, chú ý vì những nét mới và những triển vọng thiết thực mà nó mang lại cho các bên trong tương lai. Sự phát triển quan hệ hợp tác ASEAN - Trung Quốc cũng đông thời làm dấy lên một cuộc chạy đua chuẩn bị kí kết hiệp định thương mại của nhiều đối tác với ASEAN. Tình hình này đã tác động mạnh mẽ đến các quan hệ quốc tế cũng như đời sống kinh tế - xã hội của khu vực Đông Nam Á, châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam. Bên cạnh đó, môi quan hệ hợp tác giữa ASEAN và Trung Quốc cũng đang tạo ra những cơ hội phát triển rất lớn nhưng đồng thời cũng đang đặt hai bên trước những thách thức không nhỏ. Điều này đòi hỏi ASEAN (trong đó có Việt Nam) phải nhận thức đây đủ về những thế mạnh, những thuận lợi cũng như thách thức để có thể tận dụng được thời cơ, khắc phục những điểm hạn chế để phát triển.