Dưới chủ đề Con người, môi trường và văn hóa, trật tự các bài không theo thời gian công bố, mà theo sự liên hệ nhất định về nội dung. Cuối mỗi bài đều có xuất xứ để bạn đọc nếu cần sẽ so sánh, đối chiếu giữa các lần công bố trước đây và lần này. Những chỉnh sửa được tiến hành chủ yếu bởi sự thay đổi các địa danh, sự tách nhập các đơn vị hành chính, các chức danh khoa học, học vị của các tác giả, bên cạnh một vài chỗ chúng tôi đã thay đổi trong nhận thức chuyên môn. Qua cuốn sách, người đọc sẽ hình dung về người Việt trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và với chính mình. Người Việt với những kiểu dạng cụ thể: người nông dân, người thành thị, người thợ thủ công, người buôn bán, nhà nho, người trí thức tân học... với các khía cạnh ẩm thực, trang phục, đi lại và làm lụng, với một số biểu hiện của văn hóa xã hội và văn hóa tinh thần, thường được chúng tôi đặt trong những thời kì, giai đoạn lịch sử cụ thể. Bên cạnh những kiểu người thuộc tầng lớp dân chúng, người đọc còn thấy thấp thoáng chân dung của vua chúa, quan chức thời quân chủ độc lập qua những chính sách, việc làm, phát ngôn của họ; thấy cả hậu quả của chủ nghĩa thực dân Pháp và vai trò của văn hóa Pháp đối với nước ta từ cuối thế kỉ XIX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945.