Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, trực tiếp giáo dục, rèn luyện lực lượng Thanh niên xung phong và Người coi đây là một trong những “trường học lớn”. “Trường học lớn Thanh niên xung phong” là sáng tạo độc đáo, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Bác Hồ về sức mạnh dồi dào, to lớn của thế hệ trẻ. Sự ra đời của lực lượng Thanh niên xung phong góp phần làm phong phú và nâng lên tầm cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng của nhân dân ta trong các cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân, đế quốc xâm lược, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ra đời năm 1950, từ 225 cán bộ, đội viên của đơn vị tiền thân là Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương, lực lượng Thanh niên xung phong đã không ngừng phát triển. Trong những năm tháng gian lao và anh dũng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, hàng vạn cán bộ, đội viên Thanh niên xung phong đã kề vai sát cánh cùng toàn quân, toàn dân, phục vụ chiến đấu và trực tiếp chiến đấu, góp phần làm nên thắng lợi của các chiến dịch Biên giới, Tây Bắc, Trung Du, Bình Trị Thiên…, đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Với tinh thần và ý chí “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”, sang thời kỳ chống đế quốc Mỹ xâm lược, lực lượng Thanh niên xung phong chống Mỹ, cứu nước đã phát huy bản chất anh hùng cách mạng “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, làm nên những huyền thoại trên đường 20 Quyết Thắng, Ngã ba Đồng Lộc, phà Sông Gianh, Truông Bồn, cầu Hàm Rồng, Cửa chữ A…; xây dựng hàng trăm công trình kinh tế – xã hội như đường sắt Hà Nội – Lào Cai và Hà Nội – Vinh, Thủy điện Thác Bà, mỏ thiếc Tĩnh Túc – Cao Bằng, góp phần làm nên một hậu phương lớn miền Bắc, bảo đảm sức người, sức của, phục vụ thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước…