Cuốn "Lịch sử Đông Nam Á. Tập IV: Đông Nam Á trong thời kỳ thuộc địa và phong trào đấu tranh giành độc lập (Từ thế kỷ XVI đến năm 1945)" do Trần Khánh chủ biên, là một công trình nghiên cứu về lịch sử khu vực từ thế kỷ XVI đến năm 1945, tập trung vào hai giai đoạn chính: thời kỳ các nước Đông Nam Á trở thành thuộc địa của các cường quốc phương Tây và phong trào đấu tranh giành độc lập của các dân tộc trong khu vực. Cuốn sách cung cấp cái nhìn toàn diện về quá trình các quốc gia Đông Nam Á suy yếu và bị xâm lược, cũng như sự trỗi dậy của các phong trào kháng chiến chống lại ách thống trị của thực dân. Cuốn sách đi sâu vào quá trình các nước châu Âu như Anh, Pháp, Hà Lan, Bồ Đào Nha thiết lập quyền cai trị ở các nước Đông Nam Á, hình thành các đế chế thuộc địa và khai thác tài nguyên. Cùng với sự thống trị của chủ nghĩa thực dân, các dân tộc Đông Nam Á đã không ngừng đấu tranh giành quyền tự do và độc lập. Cuốn sách mô tả các hình thức đấu tranh đa dạng từ khởi nghĩa vũ trang, bạo động đến các phong trào yêu nước mang tính quy mô và có tổ chức hơn. Sách phân tích những tác động sâu sắc của thời kỳ thuộc địa đối với sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa của các quốc gia trong khu vực, cũng như những thành quả ban đầu mà các phong trào giành độc lập đạt được, mở đường cho sự ra đời của các quốc gia độc lập sau Chiến tranh thế giới thứ hai.