Diện mạo của Nhật Bản trong thập niên đầu thế kỷ XXI và bắt đầu bằng năm 2001 đã được nhiều nhà nghiên cứu Nhật Bản đề cập tới ở các dạng nghiên cứu dự báo. Ở đó người ta đề cập tối hai loại kịch bản, lạc quan và bi quan, song nhiều người thiên về những dự báo lạc quan. Thế nhưng, thực tế phát triển của Nhật Bản trong năm 2001, năm đầu của thế kỷ XXI có diễn ra như dự đoán không. Nhật Bản đã gặt hái được những thành công gì, những thất bại gì, nguyên nhân của chúng từ đâu và họ phải đối mặt và vượt qua những trở ngại gì để tiếp tục tiến vào thế kỷ XX7. Công trình "Nhật Bản năm đầu thế kỷ XXI' được thực hiện nhằm tìm câu trả lời cho những câu hỏi này thông qua việc phân tích và đánh giá hiện trạng phát triển của Nhật Bản trong năm qua trên các phương diện chủ yếu như chính trị, kinh tế đối nội, kinh tế quốc tế, quan hệ an ninh - đối ngoại và văn hóa - xã hội.