Từ khi Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad lên nắm quyền ở Iran (năm 2005) đến nay, chính sách đối ngoại của Iran trải qua hai thời kỳ đối lập. Thời kỳ lãnh đạo của Mahmoud Ahmadinejad với những chính sách có phần cứng rắn, cực đoan và thù địch với phương Tây, đặc biệt là với Mỹ, không ủng hộ và từ chối đàm phán về hạt nhân, khuấy động tư tưởng Hồi giáo dân tộc chủ nghĩa. Quan hệ thù địch với Hoa Kỳ cũng như sự rạn nứt trong mối quan hệ với một số nước trong khu vực. Ngược lại, giai đoạn từ khi Tổng thống Hassan Rouhani cầm quyền (năm 2013) đến nay, chính sách đối ngoại của Iran có nhiều bước vượt bậc: Đạt được thỏa thuận về vấn đề hạt nhân, xóa bỏ cấm vận và có lộ trình cải thiện vị thế của Iran trên trường quốc tế. Trong cả hai giai đoạn ngắn này, thế giới đã chứng kiến những thay đổi lớn lao và phức tạp nhất của quốc gia Hồi giáo này. Trở thành đối thủ lớn nhất và duy nhất ở khu vực Tây Nam Á, Iran là tâm điểm chú ý của nhiều nước trên thế giới, sau đó là cơ hội trở thành đối tác các nước lớn trong khu vực. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, tháng 12/2019, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề: “Chính sách đối ngoại của Iran dưới thời Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad và Hassan Rouhani” do PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung và ThS. Nguyễn Lê Thùy Thương đồng chủ biên. Ngoài phần Lời nói đầu và Kết luận, cuốn sách gồm 4 chương chính như sau: Chương 1. Những yếu tố tác động đến chính sách đối ngoại của Iran từ năm 2005 đến năm 2019 Phần này cung cấp các thông tin liên quan đến những yếu tố bên ngoài (bao gồm: Những xu thế toàn cầu định hình thế giới hiện nay; Chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và Khủng bố quốc tế gia tăng; Đẩy mạnh chống phổ biến vũ khí hạt nhân trên thế giới; Những nhân tố ở khu vực Tây Á – Bắc Phi) và yếu tố bên trong (Yếu tố chính trị xã hội của Iran; Yếu tố kinh tế; Yếu tố lịch sử, Hồi giáo; Yếu tố các nhân nguyên lãnh đạo). Chính những yếu tố này đã có những tác động ít nhiều đến quá trình hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại của Iran dưới thời Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad (2005–2013) và Tổng thống Hassan Rouhani (2013–2019). Chương 2. Chính sách đối ngoại của Iran thời kỳ Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad (2005–2013) Trên cơ sở trình bày những nội dung liên quan đến nguyên tắc trong chính sách đối ngoại, mục tiêu của Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad bao gồm: Giữ vững bản sắc mang Hồi giáo, khôi phục sự công bằng trong quan hệ quốc tế; Tăng cường ảnh hưởng của Iran tại khu vực. Nội dung chính sách đối ngoại được trình bày nhằm chứng minh thực tiễn hành động của Iran như: Chính sách an ninh đối đầu; Chính sách hòa hoãn; Chính sách lặng lẽ gìn giữ và khu vực của Iran là một phần của chính sách đối ngoại và thách thức đặt ra cho chính quyền kế tiếp. Đặc biệt, nhóm tác giả còn phân tích sâu hơn về quan điểm và lập trường của Iran có sự khác biệt rõ rệt qua đó hiểu hơn về bối cảnh xã hội, chính trị trong hai giai đoạn một cách cụ thể và rõ nét hơn bao giờ hết. Chương 3. Chính sách đối ngoại của Iran thời kỳ Tổng thống Hassan Rouhani (2013–2019) Chương này, nhóm tác giả tập trung trình bày các nội dung liên quan đến nguyên tắc trong chính sách đối ngoại, mục tiêu của chính sách đối ngoại dưới thời Tổng thống Hassan Rouhani thể hiện rõ ở việc đối thoại, hòa bình và hợp tác rộng rãi hơn với các quốc gia, những biện pháp phát triển kinh tế thế giới. Các nội dung chính sách được trình bày cụ thể bao gồm: Vấn đề đàm phán hạt nhân, vấn đề dỡ bỏ cấm vận, vấn đề đảm bảo an ninh quốc gia, tăng cường ảnh hưởng chính trị của Iran trong khu vực; Những vấn đề về giảm căng thẳng giữa Iran và Mỹ; Chính sách lặng lẽ gìn giữ khu vực và một số tác động chính đến khu vực Tây Á, Đông Nam Á. Qua đó, độc giả sẽ hiểu sâu hơn bối cảnh trong và ngoài nước Iran, cũng như nhìn nhận một cách toàn diện hơn về chiến lược của Iran trước sự tăng cường cạnh tranh quyền lực ở khu vực Trung Đông nói chung. Tác phẩm mang đến một số nhận định về xu thế đối ngoại của Iran những năm tới và ý nghĩa đối với Việt Nam trên các lĩnh vực hợp tác. Chương 4. Đánh giá, dự báo xu hướng chính sách đối ngoại của Iran trong thời gian tới Nhóm tác giả đưa ra so sánh giữa hai thời kỳ tổng thống và gợi ý cho việc phân tích trong tương lai. Các nội dung được đề cập trong chương này bao gồm: Đánh giá hoạch định chính sách đối ngoại, mục tiêu, nội dung và kết quả đạt được; Đóng của chính sách đối ngoại Iran giai đoạn 2005–2019 và xu hướng chính sách đối ngoại của Iran trong những năm tới. Đặc biệt, nhóm tác giả nhấn mạnh sự khác biệt giữa hai thời kỳ tổng thống cho thấy thời kỳ Hassan Rouhani với chính sách mềm dẻo, linh hoạt, đối thoại và hòa bình đã giúp Iran từng bước cải thiện hình ảnh quốc tế, giảm thiểu xung đột với phương Tây, đặc biệt là Mỹ và Liên minh châu Âu. Trong khi đó, thời kỳ Mahmoud Ahmadinejad lại mang màu sắc đối đầu, cứng rắn, thể hiện tinh thần Hồi giáo dân tộc mạnh mẽ, tuy nhiên mức độ cam kết hợp tác với cộng đồng quốc tế còn hạn chế. Cuốn sách là tài liệu nghiên cứu có giá trị tham khảo cao, giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc hơn về tiến trình chính sách đối ngoại của Iran trong hai giai đoạn khác nhau, đồng thời rút ra nhiều bài học hữu ích cho Việt Nam trong việc xây dựng và điều chỉnh chính sách đối ngoại phù hợp với bối cảnh thế giới biến động hiện nay.