Tóm tắt

Quá trình toàn cầu hóa đã mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia như việc công dân nước này dễ dàng di chuyển sang nước kia làm ăn, học tập, du lịch, sinh sống… Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, quá trình toàn cầu hóa cũng gây ra một số tác động tiêu cực, trong đó có sự gia tăng tội phạm xuyên quốc gia. Điều này dẫn đến việc số lượng công dân các nước phạm tội, bị truy cứu trách nhiệm hình sự và bị kết án phạt tù ở nước ngoài ngày càng gia tăng. Những phạm nhân này thường gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình chấp hành hình phạt tù tại nước tuyên bản án như thiếu cơ hội tiếp cận sự trợ giúp pháp lý, dễ rơi vào tình trạng đơn độc, tự kỷ, trầm cảm, thiếu sự quan tâm, động viên của gia đình, người thân; khó khăn trong giao tiếp, giao lưu do trở ngại ngôn ngữ; ít có cơ hội được cấp phép nhập cư; bị phân biệt đối xử; xung đột về văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, tập quán, thói quen, lối sống; bị hạn chế hỗ trợ sau khi ra tù và đáp ứng các nhu cầu đặc biệt. Vì vậy, tình trạng này làm cho phạm nhân nước ngoài gặp trở ngại trong quá trình chấp hành hình phạt tù và tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong hình phạt. Nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho người nước ngoài bị kết án phạt tù chấp hành hình phạt và tái hòa nhập cộng đồng thành công sau khi chấp hành xong hình phạt, cũng như thể hiện trách nhiệm cam kết quốc tế của các quốc gia mà người đó mang quốc tịch hoặc có mối quan hệ cộng đồng thân thiết, các quốc gia đã hợp tác với nhau để chuyển giao những người này về nước họ mang quốc tịch hoặc có mối quan hệ cộng đồng thân thiết. Để thiết lập cơ sở pháp lý cho hoạt động chuyển giao người bị kết án phạt tù, các quốc gia ban hành các quy định pháp lý trong nước và ký kết các điều ước quốc tế (ĐƯQT) đa phương, song phương về chuyển giao người bị kết án phạt tù hoặc thỏa thuận hợp tác từng vụ việc cụ thể trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại. Tuy nhiên, do khác biệt về chế độ chính trị, truyền thống lập pháp, hệ thống tư pháp, hành pháp, lợi ích quốc gia… nên các quốc gia có cách nhìn nhận và thực hiện chuyển giao người bị kết án phạt tù chưa được thống nhất. Từ đó, dẫn đến nhiều khó khăn trong việc giải thích và áp dụng các nguyên tắc, các quy phạm tập quán quốc tế, các quy định trong các ĐƯQT về chuyển giao người bị kết án phạt tù giữa các quốc gia. Trong những năm gần đây, vấn đề chuyển giao người bị kết án phạt tù bước đầu được nghiên cứu ở Việt Nam và đã được quy định trong một số văn bản quy phạm pháp luật cũng như một số ĐƯQT mà Việt Nam là thành viên. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, việc tổ chức thực hiện các văn bản này còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, ảnh hưởng đến quan hệ đối ngoại và hiệu quả công tác chuyển giao người bị kết án phạt tù của Việt Nam. Vì vậy, để góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ hoạt động thực tiễn, giảng viên, sinh viên và các nhà nghiên cứu, cũng như hiệu quả hợp tác quốc tế trong chuyển giao người bị kết án phạt tù; đáp ứng nhu cầu tìm hiểu về thực tiễn, quy định của pháp luật quốc tế và Việt Nam của tổ chức, cá nhân, chúng tôi trân trọng giới thiệu cuốn sách chuyên khảo “Pháp luật quốc tế về chuyển giao người bị kết án phạt tù và liên hệ Việt Nam – Lý luận và thực tiễn”. Cuốn sách do Trung tướng, GS, TS. Nguyễn Ngọc Anh, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (V19), Bộ Công an làm Chủ biên với các cộng sự: ThS. Phạm Văn Công, Phó trưởng Phòng 5 Cục V19; ThS. Nguyễn Thị Thu Hương, giảng viên Học viện Cảnh sát Nhân dân; ThS. Lê Xuân Thảo, cán bộ Cục V19. Chủ biên công trình nghiên cứu này là Trưởng đoàn đàm phán cấp Nhà nước tất cả các hiệp định song phương về chuyển giao người bị kết án phạt tù giữa Việt Nam và các nước.