Đông Nam Á là khu vực địa chiến lược, có vị trí địa – chính trị quan trọng, chịu ảnh hưởng của các nước lớn. Trên thực tế, nhằm thống nhất trong lịch sử, hiện đại, cải tổ phiếu xuất xu hướng phát triển của Đông Nam Á, việc lựa chọn mô hình phát triển kinh tế – xã hội, chế độ chính trị để bùng nổ thương mại, đầu tư, đổi mới công nghệ và dân chủ. Trong những thập niên trở lại đây, những chuyển biến mạnh mẽ trong khu vực như sự hình thành Cộng đồng ASEAN, hình thành các thể chế hợp tác đa phương tại Đông Á/Châu Á – Thái Bình Dương đóng vai trò trung tâm, cùng với sự nổi lên của các cường quốc đang làm gia tăng lợi ích chiến lược, lợi ích an ninh của các nước lớn, nhất là Mỹ và Trung Quốc. Hơn nữa, sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc trong bối cảnh suy giảm tương đối về sức mạnh của Mỹ và Nhật Bản trong ASEAN, cùng với theo sự điều chỉnh chiến lược, chính sách đối ngoại của các nước trong khu vực. Xu hướng trỗi dậy và cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ, ảnh hưởng và hành động chiến lược của tất cả các nước, các thực thể khác nhau trong đó có Mỹ, Trung Quốc, ASEAN và Việt Nam. Việt Nam là thành viên của ASEAN, nằm ở vị trí kết nối Đông Bắc Á và Đông Nam Á cả về địa liền và biển, nơi đan xen lợi ích chiến lược của nhiều nước lớn, trực tiếp là Trung Quốc và Mỹ. Mặt khác, Việt Nam đang chứa đựng những cơ hội và thách thức chủ yếu. Cho nên, sự tác động của hợp tác và cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung đến Việt Nam là rất lớn. Vì vậy, nhu cầu nhận diện cụ thể xu hướng tiến triển của quá trình trên để từ đó đưa ra dự báo, đề xuất chính sách, giải pháp nhằm thích ứng với tình hình mới là một nhu cầu cấp bách. Vấn đề luận của khoa học và thực tiễn đặt ra là hợp tác và cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung ở Đông Nam Á xuất phát từ nguyên nhân, cơ sở gì, tiến trình ra sao, có tác động như thế nào và xu hướng của chúng cần được nhận diện và đánh giá ra sao? Đó chính là những nội dung chính của đề tài nghiên cứu. Từ đó làm rõ mối quan hệ Mỹ – Trung trong lĩnh vực đương đại, đặc biệt là Mỹ – Trung trong lĩnh vực quân sự, ngoại giao và an ninh khu vực. Đồng thời nhận diện xu hướng hợp tác và phát triển ở Đông Nam Á nói riêng, trật tự thế giới nói chung trong bối cảnh đầu thế kỷ XXI, nhằm góp phần bảo vệ nền hòa bình khu vực, đạo tạo tư duy chính sách liên quan đến các vấn đề chính trị quốc tế, nhất là về địa chính trị và quan hệ quốc tế cho những cán bộ tương lai, sự phát triển của đất nước hiện nay và trong tương lai.