Tóm tắt

Phần thứ nhất: Tổng luận, gồm 6 đề mục, nêu lên kiến giải của giới học thuật Trung Quốc về khái niệm văn hóa, tính đặc dị, tính phổ đồng và tính kế thừa của văn hóa. Đồng thời, phần này giới thiệu những trường phái chủ yếu của văn hóa học trên thế giới. Cuối cùng, trình bày nguồn gốc hình thành nền văn hóa Trung Quốc – một nền văn hóa phong phú, đa dân tộc. Phần thứ hai: Chính trị, chế độ, gồm 40 đề mục. Phần thứ ba: Kinh tế, đời sống, gồm 71 đề mục. Phần thứ tư: Tôn giáo, lễ tục, gồm 56 đề mục. Phần thứ năm: Học thuật, tư tưởng, gồm 20 đề mục. Phần thứ sáu: Khoa học – kỹ thuật, gồm 77 đề mục. Phần thứ bảy: Văn giáo, thể thao, nghệ thuật, gồm 31 đề mục. Phần thứ tám: Giao lưu văn hóa, gồm 8 đề mục. Từ phần thứ hai đến phần thứ bảy là những phần chính, tập trung thể hiện đầy đủ nhất đặc sắc của bộ sách. Chúng ta đều biết rằng, tùy theo mục đích mà có những phương pháp biên soạn văn hóa sử khác nhau. Ở Việt Nam, ngoài cuốn Việt Nam văn hóa sử cương do Đào Duy Anh biên soạn, Quan Hải Tùng Thư xuất bản năm 1938, được chia thành ba phần chính: Kinh tế sinh hoạt (đời sống kinh tế), Xã hội sinh hoạt (đời sống xã hội), Trí thức sinh hoạt (đời sống tri thức), mỗi phần gồm một số đề mục nhỏ, đã thể hiện xu hướng đi vào chi tiết hóa. Tuy nhiên, vì là công trình của một cá nhân, lại được viết cách đây hơn sáu mươi năm, nên dù có giá trị mở đường, tác phẩm vẫn chỉ là một “sử cương”, đúng như tên gọi. Đáng tiếc là sau đó không có nhiều công trình tiếp tục phát triển theo hướng này. Chúng ta chủ yếu chỉ gặp những tác phẩm mô tả các hiện tượng văn hóa riêng lẻ. Trong khi đó, trong số các sách tiếng Việt xuất hiện gần đây, thường thấy các công trình văn hóa sử (kể cả Văn hóa sử Việt Nam, Văn hóa sử thế giới và văn hóa sử các nước) được viết theo hình thức luận đề, trong đó tác giả vận dụng phương pháp quy nạp, hệ thống hóa, nhằm đưa ra cái nhìn tổng quát và những đánh giá về một nền văn hóa, có điểm xuyết, minh họa bằng một số hiện tượng văn hóa cụ thể. Cách làm này giúp người đọc có cái nhìn chung, nhưng đồng thời cũng khiến họ khó vượt ra khỏi quan điểm và hệ đánh giá của người biên soạn.