Chương 1. Quá trình hình thành và hoạt động của Nhà nước Hồi giáo tự xưng. Phần này bao gồm 2 nội dung chính: (1) Sự ra đời và phát triển của IS; (2) Hoạt động của IS. Đánh giá về nguyên nhân hình thành và bản chất của IS, nhóm tác giả cho rằng trước hết là do môi trường văn hóa, tôn giáo khu vực Hồi giáo ở Trung Đông. Ở một góc độ dễ nhận thấy, tất cả các chiến binh của IS đều là tín đồ cuồng tín của Hồi giáo. Thứ hai, do bối cảnh phức tạp của khu vực Trung Đông, đặc biệt là các cuộc khủng hoảng kéo dài, nội chiến và cuộc biến động chính trị – an ninh tại Trung Đông. Cùng bối cảnh đó, nhiều thế lực, đặc biệt tại phương Tây, đã lạm dụng tôn giáo và tuyên truyền chủ đạo (loan báo) cho chủ nghĩa cực đoan làm cho tư tưởng cực đoan (Dao Dao) phát triển. Thứ ba, sự thất bại của chính quyền Syria trong việc đối phó với cuộc nổi dậy 2011 đã tạo môi trường thuận lợi để IS trỗi dậy. Thứ tư, do sự can thiệp vào Trung Đông và chống lưng cho các thế lực độc tài tại khu vực, cuộc khủng hoảng Syria năm 2011 đã dẫn đến sự xuất hiện nhiều nhà nước thất bại, làm tiền đề cho sự chuyển dịch của IS sang Syria. Cuối cùng, IS có tiềm lực quân sự và tài chính cực mạnh. Để lấp vào khoảng trống của các nhà nước thất bại, IS đã nhanh chóng khéo léo, xảo quyệt khuếch trương được thế lực của mình trong xã hội, từng bước mở rộng xây dựng Nhà nước Hồi giáo thống nhất toàn Trung Đông đạt thành hiện thực. Chỉ trong vòng một thời gian ngắn, Nhà nước Hồi giáo tự xưng đã thu hút rất nhiều tên gọi khác nhau. Bên cạnh đó, IS lớn mạnh là nhờ tận dụng sự căng thẳng giữa người Hồi giáo dòng Sunni và Shiite. Bên cạnh đó, việc Mỹ chiếm đóng Iraq và cuộc khủng hoảng Syria cũng như các cuộc nổi dậy trong khu vực đã khiến IS dễ dàng xuất hiện. Sau đó, tổ chức này chỉ trong 3 năm đã tổ chức ra khoảng trống để tổ chức này lớn mạnh vào tháng 6/2014, IS đã trở thành một tổ chức vũ trang cực đoan nguy hiểm nhất và là tổ chức khủng bố tàn bạo nhất thế giới, trên cả Al Qaeda. Chương 2. Ảnh hưởng của Nhà nước Hồi giáo tự xưng đối với xã hội – chính trị các nước trong khu vực Trung Đông – Bắc Phi. Trên cơ sở phân tích các vấn đề liên quan đến ảnh hưởng của Nhà nước Hồi giáo tự xưng đối với xã hội – chính trị Iraq, Syria và một số nước khác trong khu vực Trung Đông – Bắc Phi, nhóm tác giả nhận định: Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) là một tổ chức xuyên quốc gia, khác biệt với các phong trào thánh chiến Hồi giáo thế hệ trước. Nhưng về mặt hiện diện địa lý, IS khác biệt với các tổ chức trước đây: nhờ kiểm soát một mặt bằng lãnh thổ rõ ràng ở Iraq và Syria, IS đã tạo lập được một vùng lãnh thổ thuộc phạm vi quốc gia để phát triển, và nói để tạo lập ở Syria và Iraq là nơi tổ chức này được xác định khá rõ ràng ở hai nước, có lãnh thổ rộng. Mối đe dọa lãnh thổ mà IS đã tạo ra được xem là một cơn lốc lửa có khả năng đe dọa từ khu vực đến toàn cầu. Sự hiện diện của tổ chức này vừa là thường lai vừa mang không thể phớt lờ vì nó là một thực thể lãnh thổ. Kết quả là các yếu tố về xã hội đã biến thành các chính sách và quan hệ của IS với nhiều nước. Ở nơi người Sunni từng kêu gọi IS đánh trả, IS đã trở thành một lực lượng đáng sợ, thay thế cả các chính sách quản lý của chính phủ Iraq ở phía Tây Baghdad, gây ra mối đe dọa đối với sản xuất dầu của người Kurd và sự quản lý của Iraq. Bên cạnh đó, IS đã đạt được nhiều mối liên kết với Trung Đông bằng việc tôn giáo tiếp cận và kết hình để khơi dậy được nhiều mối đe dọa chung. Sự phức tạp của IS phản ánh sự phức tạp về xã hội chính trị của khu vực Trung Đông, sự hỗn độn do chế độ độc tài tàn bạo của Saddam Hussein để xây dựng lại. Sự chia cắt chế độ độc tài của Bashar Al-Assad tiếp sau cuộc chiến tranh Libya 2011 là nền tảng cho Mùa xuân Ả Rập. Do đó, IS và là sản phẩm vừa là kẻ chủ mưu của sự thụ địch Sunni – Shiite sâu sắc từ Bahrain đến Liban… Chương 3. Những vấn đề đặt ra từ những ảnh hưởng của Nhà nước Hồi giáo tự xưng. Trên cơ sở phân tích những vấn đề liên quan đến xã hội, chính trị và những vấn đề khác trong khu vực, tác giả chỉ ra, để quản lý sự ổn định, an ninh khu vực, an ninh toàn cầu, bản chất của Nhà nước Hồi giáo tự xưng, nhóm tác giả cho rằng sự sụp đổ của IS chỉ là sự kết thúc một chu kỳ của thánh chiến Hồi giáo cực đoan, chưa phải là sự kết thúc của tư tưởng cực đoan. Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tạm (IS) đã tan rã, nhưng tư tưởng của chủ nghĩa cực đoan vẫn bám rễ, khiến khu vực có sự bất ổn kéo dài ở nhiều nơi. Do đó, giải pháp then chốt để các nước trong khu vực bảo đảm hòa bình và ổn định là cần phải có sự nỗ lực phối hợp phòng chống cực đoan thông qua các chương trình phòng chống khủng bố, tăng cường sức mạnh đoàn kết dân tộc, nâng cao năng lực quản lý xã hội, cải cách kinh tế – xã hội. Cùng với đó, các tác giả chỉ ra rằng Nhà nước Hồi giáo tự xưng tuy đã bị đánh bại ở nhiều nơi, nhưng IS vẫn tồn tại ở những vùng lãnh thổ nhất định ở Syria, Iraq và một số khu vực khác. Sự phát triển của IS còn tiếp tục gây nên các thảm họa cho các khu vực này. Vì vậy, để ổn định lâu dài, việc nghiên cứu về Hồi giáo tự xưng cần phải nghiên cứu cả hai mặt của tổ chức này: tư tưởng và hoạt động cụ thể. Từ đó chỉ ra rằng: Sự lựa chọn hợp lý hơn trong việc xem xét để ngăn ngừa các yếu tố cực đoan trong khu vực là điều hết sức cần thiết.