Có thể coi cuộc xung đột quân sự Nga – Ukraine là cuộc xung đột điển hình của thế kỷ XXI, là hình thái chiến tranh phức hợp, cả về quân sự, chính trị, ngoại giao, kinh tế, công nghệ, năng lượng…, với việc đưa vào sử dụng các hệ thống vũ khí trang bị hiện đại của chiến tranh công nghệ cao như máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình, tên lửa đường đạn, xe tăng, xe bọc thép chiến đấu, pháo phản lực phóng loạt, máy bay không người lái (UAV)… và sự tham gia của các lực lượng lục quân, hải quân, không quân, đổ bộ đường không, tác chiến đặc biệt, tác chiến mạng… của hai nước. Nguyên nhân dẫn đến xung đột có nhiều, nhưng nguyên nhân sâu xa, chủ yếu nhất mà theo giới phân tích đó là sai lầm trong chính sách đối ngoại của Ukraine, với tham vọng trở thành thành viên của Liên minh châu Âu (EU) và NATO, trong khi Nga muốn nước này ở vị trí trung lập giữa Nga và NATO. Tham vọng của Ukraine cùng với việc NATO không ngừng mở rộng biên giới sang phía Đông được Nga coi là mối đe dọa trực tiếp đến an ninh và phát triển của nước này. Bên cạnh đó là sai lầm của chính quyền Ukraine trong chính sách đối nội, nhất là việc phân biệt đối xử với những người nói tiếng Nga dẫn đến phong trào ly khai và sự ra đời của hai nước Cộng hòa Nhân dân Donetsk (DPR) và Lugansk (LPR) tự xưng ở miền Đông Ukraine. Sau hơn một năm xảy ra, cuộc xung đột đã gây tổn thất nặng nề cho cả hai bên, nhất là Ukraine, với nền kinh tế bị tàn phá, hàng chục triệu người dân đã phải rời bỏ nhà cửa, tạo ra một cuộc khủng hoảng tị nạn quy mô lớn chưa từng có ở châu Âu. Không chỉ có vậy, cuộc xung đột còn gây ra khủng hoảng năng lượng, khủng hoảng lương thực, làm đứt chuỗi cung ứng toàn cầu, tác động xấu đến nền kinh tế của nhiều nước. Đặc biệt, cuộc xung đột còn gây ra cuộc chạy đua vũ trang với quy mô lớn chưa từng có từ trước đến nay, đặt thế giới trước hiểm họa chiến tranh hạt nhân. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng cộng đồng quốc tế, nhất là Liên Hợp Quốc, cũng chưa tìm ra giải pháp hiệu quả để chấm dứt cuộc xung đột. Từ thực tế đã diễn ra và diễn biến trên chiến trường Ukraine hiện nay¹, có thể dự báo, cuộc xung đột sẽ còn tiếp tục diễn biến phức tạp và không biết đến bao giờ mới có hồi kết. Với góc nhìn của một người nghiên cứu quốc tế, trong cuốn sách này, tác giả đi sâu phân tích nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng và xung đột quân sự ở Ukraine, nhất là quá trình leo thang can dự của Mỹ và phương Tây trong cuộc xung đột; diễn biến, nghệ thuật tác chiến của các bên và rút ra những bài học về chính sách đối ngoại.