Liên minh Châu Âu (EU) bao gồm 28 nền kinh tế thành viên, là một trong những đối tác thương mại lớn nhất thế giới, với quy mô thị trường 18.000 tỉ USD (chiếm 22% tổng GDP toàn cầu) và Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EU có thể giúp tăng GDP trở lại mức 4.000 tỉ USD, cung cấp gần 40% đầu tư ra nước ngoài của thế giới. Các quốc gia EU đang vừa là trụ cột trong tăng trưởng kinh tế thế giới, vừa là thị trường lớn cho xuất khẩu và nhập khẩu. Tính phần của Liên minh Châu Âu trong tổng thương mại thế giới chiếm khoảng 1/3, ngang bằng với Hoa Kỳ. EU đã đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh tài chính toàn cầu năm 2008, với việc khu vực đồng Euro là một trong những nền kinh tế mạnh. Trước những thách thức hiện nay, cùng với những nỗ lực nhằm ngăn chặn khủng hoảng và nợ công, EU đang phải đối mặt với một số khó khăn, nhưng là đối tác chiến lược của nhiều nước đang phát triển, trong chính sách kinh tế đối ngoại cũng như các chính sách chung, và EU luôn coi FTA là gốc rễ đối tác, trong đó có đối tác từ Việt Nam. Quan hệ thương mại và hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và EU luôn mang đến kết quả khả quan. Việt Nam - EU đã có lịch sử gần 20 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao và 20 năm Hiệp định khung Hợp tác Việt Nam - EU. Nhờ đó, EU trở thành bạn hàng duy trì thương mại và đầu tư quan trọng của Việt Nam trong thời đại thế kỷ XXI. Quan hệ này đã thu được nhiều tiến bộ kể từ khi đàm phán FTA được khởi động vào tháng 6/2012, và chính thức khởi động giai đoạn đàm phán FTA Việt Nam - EU. Trong bối cảnh kinh tế thế giới suy giảm và khu vực đang trong hậu khủng hoảng tài chính năm 2008 đến nay, thị trường và đầu tư toàn cầu suy giảm sâu, thì thương mại EU và Việt Nam vẫn không ngừng tăng cao, sôi động và hứa hẹn tiềm năng. Như vậy, tiềm năng khu vực và thế giới có nhiều cơ hội cạnh tranh lớn về chất lượng cao, hội nhập quốc tế, tận dụng sức mạnh bên ngoài để phục vụ bên trong có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các quốc gia đều hướng ra bên ngoài, tăng cường hội nhập thương mại, đặc biệt trong các cuộc cạnh tranh và hợp tác. Việc tiếp nhận đầu tư Việt Nam cao hơn tạo thành nước công nghiệp vào năm 2020. Như vậy, việc tiến hành FTA Việt Nam - EU là một điểm nhấn quan trọng trong chiến lược hội nhập quốc tế của Việt Nam. Khi triển khai FTA, tốc độ tăng GDP của Việt Nam có thể đạt khoảng 5% so với mức tăng hiện tại, tăng thu nhập thực tế của lao động có chuyên môn tăng khoảng 172%, của lao động không có chuyên môn tăng khoảng 133% và kim ngạch xuất khẩu tăng khoảng 35%. Ngoài ra trong thương mại, khi Việt Nam tiến tới “bẫy thu nhập trung bình”, FTA cũng là một công cụ quan trọng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Bên cạnh đó, hiện nay Việt Nam đang dựa trên lợi thế cạnh tranh là nhân công giá rẻ, tuy nhiên lợi thế này đang mất dần trong quá trình phát triển, trong khi các nước công nghiệp, tiềm lực và nhân tố phát triển mạnh hơn nhiều. Việt Nam phải cạnh tranh với các nước trong khu vực như Campuchia, Lào và Myanmar, cùng với ASEAN ngày càng mở rộng, khi sức hút Việt Nam hoạt động theo hướng được hưởng quy chế thuế miễn giảm và GSP giúp Việt Nam thực hiện cạnh tranh với các nước nghèo. Hiện nay, Việt Nam chỉ được hưởng quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập GSP dành cho các thành viên của WTO và thuế suất khi xuất khẩu vào EU. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ duy trì đến khi thu nhập bình quân đầu người vượt 4.000 USD, thì khi đó, Việt Nam mất ưu thế cạnh tranh thuế GSP. Do đó, việc ký kết FTA sẽ duy trì một số lợi thế lâu dài hơn. Bên cạnh đó, việc hát hò mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư sẽ giúp Việt Nam thực hiện chiến lược phát triển nhanh và bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội và lợi ích khi hợp tác với EU, đặc biệt là khả năng cạnh tranh của nền kinh tế khi hội nhập sâu và mở rộng đổi tác có thể gây ra thách thức lớn hơn cho mô hình truyền thống. Như vậy, việc đánh giá các lợi thế tiềm năng hay thế nào, làm sao cho FTA mang lại lợi ích tối đa trong tiêu cực không chỉ phụ thuộc vào quá trình đàm phán kĩ kết mà còn phụ thuộc rất nhiều vào việc thực thi các cam kết sau đàm phán của Việt Nam, và việc hoàn thiện thể chế kinh tế trong thời gian hiện đại của Việt Nam. Hy vọng chúng sẽ đem lại những thông tin hữu ích cho những ai quan tâm đến việc điều chỉnh chính sách FTA của Liên minh Châu Âu và đối sách của Việt Nam về vấn đề này.